From ZieloneBrygady

Odpady niebezpieczne to takie, które ze względu na swoje pochodzenie, skład chemiczny, biologiczny i inne właściwości stanowią zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzkiego, albo dla środowiska. Wytwarzane są przeważnie w procesach technologicznych w przemyśle, rolnictwie i przetwórstwie rolnym, gospodarce komunalnej, transporcie, służbie zdrowia itp. Odpady niebezpieczne mogą być składowane tylko i wyłącznie na specjalnie przygotowanych składowiskach lub odpowiednio zabezpieczonych częściach składowisk komunalnych.

Klasyfikację odpadów niebezpiecznych przeprowadza się w oparciu o listę stworzoną przez Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w porozumieniu z Prezesem GUS. Inaczej jest w innych krajach Unii Europejskiej, gdzie o zaliczeniu danego odpadu do tej kategorii decydują wyniki analiz i pomiarów.

Spośród odpadów niebezpiecznych można wyróżnić grupy odpadów wymagające szczególnych zasad postępowania. Do odpadów tych należą między innymi:

  • odpady zawierające PCB (polichlorowane bifenyle)
  • odpady azbestowe
  • oleje smarowe
  • baterie i akumulatory
  • odpady medyczne i weterynaryjne

Spis treści

Główne skutki negatywnego oddziaływania odpadów na środowisko

  • przenikanie szkodliwych substancji do gleby
  • wymywanie szkodliwych ( toksycznych ) substancji do wód powierzchniowych i podziemnych
  • emisja (utlenianie) szkodliwych gazów, ciepła
  • osłabienie kondycji przyległych roślin
  • rozwój mikroorganizmów chorobotwórczych
  • zniekształcenie terenu
  • zeszpecenie krajobrazu

Odpadów niebezpiecznych nie należy wyrzucać razem z innymi odpadami. W ten sposób nie będą one deponowane na komunalnych składowiskach. W większości krajów europejskich praktykuje się segregację odpadów niebezpiecznych do specjalnie przeznaczonych do tego celu pojemników. Organizowane są również punkty odbioru odpadów niebezpiecznych. W Polsce powszechne są zbiórki niektórych rodzajów odpadów niebezpiecznych np. baterii czy przeterminowanych lekarstw.

Jak postępować z odpadami niebezpiecznymi

  • zużywać całość produktu, nie zostawiając niczego w opakowaniu
  • nie należy wyrzucać do wspólnego kosza z innymi odpadami akumulatorów, zużytych olejów, smarów, baterii zawierających metale ciężkie, świetlówek, termometrów, chemicznych środków ochrony roślin
  • przeterminowane lekarstwa można czasem zwracać do aptek, skąd oddawane są do unieszkodliwienia
  • stosować zamienniki w postaci mniej toksycznych substancji (np. baterie nie zawierające metali ciężkich)

Odpady niebezpieczne spotykane w domach

Detergenty, środki czystości do łazienek i kuchni oraz ich opakowania, rozpuszczalniki i ich opakowania, wywabiacze plam, wybielacze, opakowania dezodorantów, farby, lakiery, środki impregnujące i puszki po nich, chemiczne środki ochrony roślin do zwalczania chwastów, grzybów, owadów, gryzoni, przeterminowane lekarstwa i ich opakowania, chemikalia fotograficzne, termometry, zużyte baterie, akumulatory rozruchowe, żarówki rtęciowe, halogenowe, neonówki, oleje smary silnikowe, świetlówki rtęciowe, termometry, lekarstwa, kity, tłuszcze, woski, popioły.

Przykłady odpadów niebezpiecznych

Polichlorowane bifenyle (PCB) – zaliczane są do toksycznych związków chemicznych, ulegają bardzo powolnemu rozkładowi, składają się z mieszaniny kongenerów i izomerów. Są to substancje termoodporne, ale przy temperaturze 500 ?C rozkładają się do toksycznych dioksyn i furanów. Związek ten jest bardzo silnie rozpowszechniony w przyrodzie, występuje we wszystkich ekosystemach, co oznacza, że można go spotkać na każdym poziomie troficznym.

Polichlorowane bifenyle mogą dostać się do organizmu człowieka w wyniku awarii urządzeń, w których są stosowane, niewłaściwego ich składowania i utylizacji. Kumuluje się w takce tłuszczowej, powodując trwałe uszkodzenia układu nerwowego, wątroby, śledziony, nerek, może być przyczyną chorób skóry, zaniku grasicy a także powodować bezpłodność. W USA wykryto również jego charakter rakotwórczy. W produktach spożywczych największe prawdopodobieństwo wystąpienia związków PCB istnieje w przypadku masła, wołowiny oraz ryb morskich.

Odpady promieniotwórcze powstają podczas wytwarzania i przechowywania, składowania oraz stosowania materiałów jądrowych i źródeł promieniotwórczych oraz eksploatacji i likwidacji obiektów jądrowych. Są to odpady stałe, ciekłe lub gazowe, zawierające substancje promieniotwórcze lub skażone tymi substancjami.

Odpady promieniotwórcze dzieli się na:

  • niskoaktywne
  • średnioaktywne
  • wysokoaktywne

Podział ze względu na okres połowicznego rozpadu zawartych w nich izotopów:

  • krótkożyciowe
  • długożyciowe

Azbest => chryzotyl (azbest biały), krokydolit (azbest niebieski) oraz amosyt(azbest brązowy) to minerał z grupy serpentynów i amfiboli. Występuje w formie włóknistej. Azbest odznacza się wysoką wytrzymałością mechaniczną i termiczną oraz elastycznością, znaczną odpornością na działanie czynników chemicznych, ścieranie i wysoką temperaturę. Jest niepalny, po nagrzaniu do 350?C odporność mechaniczna włókien azbestu spada zaledwie o 20% (spowodowane to jest usunięciem części wody). Natomiast po przyjęciu wody z wilgotnego otoczenia wraca do poprzedniego stanu. Dopiero temperatura ponad 700?C powoduje całkowite odparowanie wody i nieodwracalne zniszczenie materiału (włókna tracą elastyczność i zaczynają się kruszyć). Ze względu na złe przewodnictwo ciepła i prądu jest stosowany jako materiał izolacyjny.

Azbest jest przyczyną następujących chorób: pylica azbestowa, rak płuc i nowotworu śródbłonka opłucnej. Choroby te mają długi okres inkubacji i mogą ujawnić się nawet po 30 latach od chwili wchłonięcia włókien.

Szkodliwość włókien azbestowych zależy od ich średnicy i długości. Większe włókna nie są tak szkodliwe, gdyż zostają zatrzymane w górnych drogach oddechowych skąd usuwane są przez rzęski. Włókna drobne eliminowane są przez system odpornościowy. Najbardziej niebezpieczne są włókna długie (>5?m) i cienkie (<3?m), przenikają one do dolnych dróg oddechowych, wbijają się do płuca gdzie pozostają i w wyniku wieloletniego drażnienia komórek wywołują nowotwory. Taki rodzaj włókien powstaje głównie podczas ścierania wykładzin hamulcowych i sprzęgłowych samochodów starszego typu.

Odpady medyczne to substancje stałe, ciekłe i gazowe powstające przy leczeniu, diagnozowaniu oraz profilaktyce, w działalności medycznej prowadzonej w obiektach lecznictwa zamkniętego, otwartego oraz w obiektach badawczych i eksperymentalnych.

Zgodnie z ustawą z dnia 27 kwietnia o odpadach (Dz. U. Nr 62, poz. 628) są to odpady powstające w związku z udzieleniem świadczeń zdrowotnych oraz prowadzeniem badań i doświadczeń naukowych w zakresie medycyny. Odpady medyczne sklasyfikowano (w grupie 18: zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. Nr 112, poz. 1206) )

Odpady medyczne można podzielić na cztery grupy:

  1. Odpady bytowo-gospodarcze
  2. Odpady specyficzne przeznaczone do unieszkodliwiania
  3. Odpady specjalne
  4. Odpady wtórne - pozostałości po przeróbce termicznej odpadów specyficznych

Z wymienionych czterech grup odpadów, jedynie odpady bytowo-gospodarcze nie stanowią zagrożenia dla środowiska. Pozostałe grupy są klasyfikowane jako odpady niebezpieczne i wymagają odizolowania od otoczenia już w miejscu ich powstania, specjalnych metod gromadzenia, transportu oraz usuwania i unieszkodliwiania.

Sposoby unieszkodliwiania odpadów medycznych

Niebezpieczne odpady medyczne nie mogą być poddawane odzyskowi, więc unieszkodliwia się je na takie sposoby jak:

  1. Termiczne przekształcanie odpadów
  2. Autoklawowanie
  3. Dezynfekcja termiczna
  4. Działanie mikrofalami
  5. Obróbka fizyczno - chemiczna

Termiczne przekształcanie (czyli spalanie ich w specjalnych spalarniach) odpadów jest najbardziej popularnym sposobem unieszkodliwiania odpadów medycznych.

Dopuszczalne sposoby unieszkodliwiania niebezpiecznych odpadów medycznych zostały przedstawione w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie dopuszczalnych sposobów i warunków unieszkodliwiania odpadów medycznych i weterynaryjnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 8, poz. 103 i 104).

Baterie i akumulatory

Rodzaje Baterii

  1. Baterie nieodnawialne to baterie, których budowa umożliwia ich rozładowanie tylko raz. Są zbudowane z materiałów używanych do produkcji baterii wtórnych, jednak ich konstrukcja i etapy produkcji są zupełnie inne. Z tego tez względu nie należy ponownie ładował baterii pierwotnych. Wśród tego rodzaju baterii dominują baterie:
  • Alkaliczno–manganowe
  • Cynkowo-węglowe
  • Cynkowo-powietrzne
  • Litowe
  • Srebrowe
  • Rtęciowe
  1. Baterie odnawialne działają na tej samej zasadzie co baterie pierwotne jednak, zachodzące w nich procesy chemiczne mogą być odwrócone poprzez ładowanie. Bateria jest w stanie odzyskać pierwotne właściwości i może być użyta po raz kolejny. Typowe baterie wtórne to:
  • Niklowo-kadmowe
  • Niklowo-wodorkowe
  • Ołowiowo-kwasowe
  • Litowo-jonowe
  • Alkaliczno-manganowe

Po wyładowaniu się baterii pierwotnych oraz utracie pojemności przez baterie ładowalne należy je odnieść do specjalnego pojemnika na zużyte baterie. Powinny być one zbierane selektywnie i poddawane procesom odzysku i recyklingu.

W bateriach zachodzą skomplikowane reakcje chemiczne, których wynikiem jest wytworzenie napięcia elektrycznego. Bierze w nich udział szereg pierwiastków, w zależności od typu baterii. Poza tym stosuje się szereg substancji zapewniających bezpieczeństwo i funkcjonalność użytkowania. Część z tych związków nie jest obojętna dla środowiska, dlatego też zużyte baterie powinny być zbierane i oddawane do unieszkodliwienia.

W jednej tonie zużytych baterii można spotkać:

  • Dwutlenek manganu 270,0 kg
  • Żelazo 210,0 kg
  • Cynk 160,0 kg
  • Grafit 60,0 kg
  • Chlorek amonowy 35,0 kg
  • Miedź 20,0 kg
  • Wodorotlenek potasu 10,0 kg
  • Rtęć 3,0 kg
  • Kilka kg niklu i litu
  • Kadm 0,5 kg
  • Srebro 0,3 kg
  • Niewielkie ilości kobaltu

Jak również smołę, szkło, krzemionkę, papier i folie oraz wodór.

Baterie stanowią zagrożenie zdrowotne ze względu na toksyczne działanie zawartych w nich metali ciężkich. Również używane w nich kwasy bądź zasady tworzące elektrolit mają właściwości żrące i korozyjne.

Oleje odpadowe pochodzą z rynku motoryzacyjnego i przemysłu. Są to zużyte oleje silnikowe, przekładniowe, zanieczyszczone oleje hydrauliczne, maszynowe, turbinowe, sprężarkowe, transformatorowe oraz grzewcze. W mniejszym zakresie oleje odpadowe pochodzą z odzysku olejów używanych do obróbki metali (emulgujące i nieemulgujące), olejów procesowych, olejów ochronnych i innych specjalnych zastosowań, a także z odolejania w separatorach. Poza olejami odpadowymi w praktyce gospodarczej występują odpady zanieczyszczone olejami tj. zaolejone szlamy z separatorów olejowych oraz odstojników, szlamy z obróbki metali zawierające oleje, zużyte filtry olejowe, zaolejone zużyte sorbenty, trociny, czyściwo oraz opakowania po olejach. W związku z tym powstające odpady olejowe można podzielić na:

  • oleje odpadowe
  • emulsje wodno-olejowe
  • szlamy zawierające oleje
  • inne odpady olejowe